خداوندا نمی دانم

در این دنیای وانفسا

کدامین تکیه گه را تکیه گاه خویشتن سازم!

نمیدانم!

نمی دانم خداوندا

در این وادی که عالم سر خوش است و دلخوش است و جای خوش دارد

کدامین حالت و حال و دل عالم نصیب خویشتن سازم!!!

نمی دانم خداوندا!!!

به جان لاله های پاک و والایت نمی دانم

دگر سیرم خداوندا

دگر گیجم خداوندا

خداوندا تو راهم ده

پناهم ده

امیدم ده خداوندا

که دیگر نا امیدم من و

میدانم که نومیدی ز درگاهت گناهی

بس ستمبار است و لیکن من نمیدانم دگر پایان پایانم

همیشه بغض پنهانی گلویم را حسابی در نظر دارد و می دانم

چرا پنهان کنم در دل؟

چرا با کس نمی گویم؟

چرا با من نمی گویند یاران رمز رهگشایی را؟

همه یاران به فکر خویش و در خویشند. گهی پشت و گهی پیشند

ولی در انزوای این دل تنها . چرا یاری ندارم من . که دردم را فرو ریزد

دگر هنگامه ی ترکیدن این درد پنهان است

خداوندا نمی دانم

نمی دانم

و نتوانم به کس گویم

فقط می سوزم و می سازم و با درد پنهانی بسی

من خون دل دارم.

دلی بی آب و گل دارم.

به پو چی ها رسیدم من

به بی دردی رسیدم من

به این دوران نامردی رسیدم من

نمیدانم

نمی گویم

نمی جویم

نمی پرسم

نمی گویند

نمی جویند

جوابی را نمی دانم

سوالی را نمی پرسند و از غمها نمی گویند

چرا من غرق در هیچم؟

چرا بیگانه از خویشم؟

خداوندا رهایی ده

کلام آشنایی ده

خداوندا پناهم ده


دل گمگشته ی من را نشانم ده

چرا معمارها اینقدر حرف می زنند؟

  مارتین فیلر    (Martin Filler]

....... بر خلاف همکاران منتقدم، من نه آموزش معماری دیده ام و نه هرگز قصد معمار شدن داشته ام. سوای عدم هماهنگی قابل توجه میان دست و چشمم(که باعث شده همانقدر که فوتبالیست خوبی نیستم، هنرمند خوبی هم نباشم)، به خصوص برای هنر ساختمان سازی مناسب نیستم چرا که از عهدة بخش غیرقابل اجتناب شغل معماری یعنی صحبت دربارة کارشان قبل از، در حین و حتی خیلی بعد از مرحلة طراحی و ساخت برنمی آیم.  

وقتی که کتاب ”معماری سخن گو: مصاحبه با معمارها“[1]برای بررسی به دستم رسید، این ضرورت حرفه ای یعنی حرف زدن مداوم معمارها دوباره به یادم افتاد............

این ضرورت که معماران بارها و بارها خودشان را توجیه می کنند در این دو حقیقت نهفته است: یکی طبیعت اجتماعیِ ذاتیِ معماری(یعنی جایگاه قانونی یک بنای جدید در اذهان عمومی نیاز به توجیه دارد) و مهمتر از آن، معماران برای اینکه کار بگیرند باید خودشان را عرضه کنند)بفروشند) و مصاحبه ها بهترین محل برای این کار است. 

معمارها از زمان وترویوس[1] همواره دربارة هنر ساختمان سازی با همان هدف تبلیغِ خود نوشته اند. استادان مدرن به رهبری ”فرانک لوید رایت“ و ”لوکوربوزیه“ روح تازه ای به نقش معماران به عنوان مبلّغِ خود با چاپ کتاب دمیدند. اما هر معماری نویسندة خوبی نیست و مصاحبه بهترین راه عرضة نقطه نظرها برای مردم، به طور عام و مشتریان احتمالی به طور خاص است.

کتاب ”معماری سخنگو“ مرا یاد کتاب دیگری از این نوع به نام ”گفتگو با معماران“[2] اثر ”جان کوک(John W. Cook)“ و ”هنریش کولتس(Heinrich Klotz)“ می اندازد. در هر دو این کتاب ها با ”جانسون“ و ”رابرت ونتوری(Robert Venturi)“ و ”دنیس اسکات براون(Denise Scotte Brown)“ مصاحبه شده است. مصاحبه طولانی کولتس با جانسون یکی از منابعی است که برای معرفی ادعاهای خصمانه او مورد استفاده قرار می گیرد، از جمله اینکه  او همه همکاران خود را به علت آنکه فقط برای دستمزد کار می کنند روسپی می خواند. هرچند او این بمب ناموفق را در بعضی سخنرانی هایش ترکانده بود اما لطفی که به آیندگان شد این بود که او این کلام قصار رسواکننده را به چاپ رساند. 

نکته ارزشمند دیگری که در مصاحبه با معماران نهفته بود پاسخ خانه خراب کن ”چارلز مور(Charles Moor)“به این پرسش بود که : آیا او از استاندار وقت کالیفرنیا رونالد ریگان، کسی که این معمار را در زمان ریاستش در دانشکده معماری برکلی بدبخت کرده بود، برای یک خانه خصوصی دستمزد گرفته است .. او به کولتس گفت : ”بله“ و ”بدین ترتیب می توانستم روی دیوارها رنگِ   سرب دار بزنم“ . این اعتراف گستاخانه یکی از اسناد قانع کننده درباره آگاهی سیاسی ”مور“ است ...........

جنبه ای که در طرح های او برای تعدادی از مسکن سازی های دولتی اواخر دوران ”جامعه بزرگ“ [1] منعکس شده است، پروژه هایی که به اندازه ی طرح های سرزنده و پرحرکت او آشنا به نظر نمی رسد.

از نکات جالب کتاب معماری سخنگو، افسوس خوردن معمارهایی است که به بی تفاوتی به ارزش های انسانی متهم هستند. ” ای ام پی(I.M. Pei)“ که اکنون بیش از 90 سال دارد وقتی اذعان می کند که”فقط تعدادی از کارهایم را دوست دارم... قبول دارم که گرمای آثار بروئر را ندارند و شاید زیادی یادمانی هستند و این یک ضعف است.... من هیچگاه موفق نشدم کاری را بکنم که بطور مثال لویی کان کرده است، البته دنبالش هم نبودم…“ بطورمشخصی اندوهناک به نظر می رسد.

 اگرچه ”اسکار نیمایر(Oscar Niemayer)“ (که در پانزده دسامبر 101 ساله خواهد شد) تمام عمر یک کمونیست بود و خط حزب را درجهت برابری اجتماعی دنبال کرد، اما منتقدان پایتخت یادمانی او برازیلیا(Brasilia) را چیزی جز یک خوابگاه برای نیازهای ساکنانِ روزانه آن ندانستند. امروز ظاهرا ”نیمایر“ خود نیز همان احساس را دارد وقتی به راتبرگ می گوید:”اگر می توانستم برازیلیا را دوباره از اول طراحی کنم، حتما مجموعه های آپارتمانی، مدرسه و فروشگاه های بیشتری در نظرمی گرفتم، آن را بدون این همه خیابان های پهن و اتومبیل طراحی می کردم تا مردم بتوانند هر کجا که خواستند پیاده رفت و آمد کنند.“

هیچ معماری در این دوره به اندازه ”رم کولهاس(Rem Koolhaas)“ به خاطر نادیده گرفتن مسائلِ اجتماعی تحقیر نشده است. او معتقد است که برنامه ریزان شهری باید دنیا را همانطوری که هست بپذیرند و فکر نکنند می توانند آنرا اصلاح کنند. اما در ”معماری سخنگو“ او  کاملاً موضع دیگری    می گیرد. حال اینکه او چقدر در این گفتار صادق است تاریخ قضاوت خواهد کرد. کولهاس که به رعایت و تبعیت از بازار محکوم است معتقد است،”این روزها همه چیز با آخرین ایدئولوژی که هنوز وجود دارد، یعنی ایدئولوژی بازار تعیین می شود.“ و می گوید:”پانزده سال پیش مسلم بود معمارانی که برای کارفرمای دولتی/عمومی کار می کند باید منافع مردم را در طرح خود در نظر بگیرند؛ این بُعدِ اجتماعی معماری دیگر دیده نمی شود، همچنانکه نقش دولت نیز تغییر کرده است ... پروژه های   فوق العاده ای که «جی. جی. پی اُد(J.J.P. Oud)»[2] طراحی و مدیریت کرده است از آن جمله اند. او نه تنها چند نما طراحی کرد بلکه مدرسه، کلیسا و فروشگاههایی لازم برای  هر منطقه را درنظر گرفته است.“

خواندن  مصاحبه های خوب، هیجانِ ”کار ممنوع“ را دارد، مثل استراق سمع یک گفتگوی داغ است، یا خواندن کتاب نامه نگاری های شخصیت های معروف که به شما حسّ بازکردن نامه های شخص دیگری را می دهد. اما پس از همه این حرف ها و کرده ها  تا زمانی که  معماران به حرف زدن ادامه دهند، ما به گوش دادن ادامه خواهیم داد،  زیرا ساختاری که ابتدا در قالب کلمات طراحی می کنند اولین نشانه هایی است از آنچه در واقعیت بنا خواهند کرد.

باهاس

 باهاوس نام یک مکتب معماری است که از نام مدرسه هنر و معماری باهاوس در آلمان گرفته شده است. این مدرسه معماری که از سال 1919 تا 1933 فعالیت می کرده است، پیشگام مدرنیسم در معماری بود و دستاوردهای آن هنوز نیز در رشته های هنر و معماری به دانشجویان تدریس می شود. ساختمان و کارگاه های این مدرسه در دو شهر دسائو و وایمار آلمان از سال 1996 در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.

مدرسه معماری باهاوس که در زبان آلمانی به معنی «خانه معماری» است، در دوران فعالیت چهارده ساله خود در آلمان، در سه شهر مختلف و تحت نظر سه آرشیتکت بزرگ که مدیریت باهاوس را نیز بر عهده داشته اند، فعالیت کرده است. این مدرسه ابتدا از سال 1919 تا 1925 در شهر وایمار، سپس از سال 1925 تا 1932 در دسائو و بالاخره از سال 1932 تا 1933، یعنی زمانی که این مدرسه به دستور حکومت نازی آلمان تعطیل شد، در برلین فعالیت می کرد. مدیریت این مدرسه نیز به ترتیب بر عهده والتر گروپیوس (1919 تا 1928)، هانیس مه یر (1928 تا 1930) و میس وان دروهه (1930 تا 1933) بود.

باهاوس در سال 1919 توسط والتر گروپیوس در شهر سنتی و قدیمی وایمار تأسیس شد. هدف اولیه از تأسیس مدرسه باهاوس، ایجاد مکانی بود که ترکیبی از مدارس معماری، صنایع دستی (چون نجاری، آهنگری و...) و آکادمی هنری بود.

گروپیوس اعتقاد داشت که با پایان جنگ جهانی اول، دوره جدیدی از تاریخ آغاز شده است و قصد داشت در مدرسه باهاوس، سبک معماری جدیدی را که بازتابی از این دوران باشد، به وجود بیاورد. به اعتقاد گروپیوس، این سبک معماری که می شد اصول آن را به تمام کالاهای مصرفی تعمیم داد، باید ارزان، کارکردگرا و سازگار با تولید انبوه می بود. گروپیوس برای دستیابی به این هدف، می خواست هنرمندان و صنعت گران را با هم متحد کند تا به محصولی کارکردی و قابل استفاده، و در عین حال با ارزش از لحاظ هنری، دست یابد. این ایده در بیانیه افتتاحیه مدرسه باهاوس به خوبی مشخص است: «ما در پی آنیم که جامعه تازه ای از هنرمندان پدید آوریم تا در میان آن ها دیگر تعصب حرفه ای که اکنون چون دیواری بلند هنرمندان و صنعتگران را از هم جدا می سازد، وجود نداشته باشد.»

برنامه ریزان مدرسه باهاوس هنرهای زیبا را از صنایع دستی کاربردی ممتاز و متفاوت نمی  دانستند و بر این باور بودند که هنر و معماری مدرن باید پاسخگوی نیازها و اقتضائات جامعه صنعتی مدرن باشد و طراحی خوب باید از عهده آزمون های زیباشناختی و مهندسی برآید. ویژگی عمده سبک باهاوس تکیه هر چه بیشتر بر کارکردگرایی، بهره گیری بهینه از خواص مواد و مصالح صنعتی، احتراز از تزئینات تجملی در نمای ساختمان ها و فرآورده های صنعتی بود. دستیابی به نوعی هماهنگی بین ضرورت های کارکردی و کیفیت زیباشناختی، خوش ساختی و خوش ترکیبی محصولات صنعتی از دیگر اهداف موسسان مدرسه باهاوس بود.

 معماران سبك ديكانستراكشن كه در اويل دهه نود ميلادي به سمت مكتب فولدينگ گرايش پيدا كرند . بر اين نظريه خود پايبند نديدند ايشان در روند شكل گيري موضوعات علمي  و فلسفه جديدتر حركت علمي – فلسفي جديد در معماري را كه از اواخر دهه ( 1970 ) با مبحث ديكانستراكشن شروع شد ادامه دادند . در حال حاضر اين معماران به دنبال ارائه شكل كالبدي از مفروضات و شناخت انسان از خود و محيط پيرامون خود مي باشند آنها معتقدند كه اين شناخت تنها با اتكا به علم و فلسفه صورت مي گيرد معمار جهت حفظ حضور خود در ورطه تمدن امرزو جهان بايد با علم و فلسفه روز آشنايي كامل داشته باشد و قادر باشد محيط مصنوع را با استفاده از همين علم و فلسفه به صورتي خلاق و هنري نشان دهد . لذا تحولاتي كه در فيزيك ذرات بنيادين ‏ نجوم ‏،‌‌‌ ژنتيك ، تكامل ، فضا و زمان در سنوات اخير رخ داده بر موضوع اين مكتب معماري قرار گرفته است . بر اساس فرضيات جديد  در رياضي و فيزيك ، عالم مكانيكي نيوتن ديگر نمي تواند شرايط جهان امروز را تبيين كند . گاليله چهارصد سال قبل اعلان كرد كه خداوند جهان را با قوانين رياضي انگاشته است . اين نيز بر اساس قوانين جديد فيزيك قابل قبول نيست . آلبرت اينشتين در اوايل قرن اخير  با معرفي نظريه نسبيت ، جهان مكانيكي نيوتن را كه در آن فضا و زمان مطلق بود در هم شكست . بر اساس اين نظريه جهان ما از بي نهايت قابهاي فضا ، زمان كه به ناظر مشخص بستگي دارد تشكيل شده است . در نتيجه هر ناظر و هر قابي نه تنها در يك ساعت متفاوت بلكه در يك نقشه متفاوت قرار دارد . در سال (1927) ورنرهايزنبرگ فيزيك دان آلماني ، اصل عدم قطعيت را در فيزيك كوانتوم  معرفي كرد . بر اساس اين اصل امكان مشخص كردن مكان و نيروي حركت يك ذره بنيادين همانند الكتروت وجود ندارد لذا نمي توان اجسام را داراي مكان مشخصي در فضا و زمان فرض كنيم .

با مطرح شدن اين مباحث در نيمه اول قرن بيستم ، جهان مكانيكي قرن نوزدهم به يك جهان ارگانيك تبديل شد كه در آن فضا ، زمان و اجسام به صورت متحول ، فعال ، سيال ، درگير با يكديگر  و در ارتباط غير

امکانات